Bạn đã bao giờ tắt tiếng tivi giữa một trận bóng chỉ vì không chịu nổi người bình luận chưa? Mình thì có, nhiều lần. Và cũng có những trận mình nhớ mãi chủ yếu vì một câu nói bật ra đúng lúc bóng rung lưới.
Giọng nói bên cạnh hình ảnh là thứ người ta ít nghĩ tới khi bàn chuyện xem bóng đá. Nhưng thử xem một trận không tiếng, rồi xem lại trận đó có bình luận, sẽ thấy hai trải nghiệm khác nhau tới mức nào.
Bình luận viên làm gì trong chín mươi phút
Nhìn bề ngoài thì đơn giản: ngồi trong cabin, nhìn sân, nói. Thực tế thì phức tạp hơn nhiều.
Một người bình luận tốt phải gọi đúng tên cầu thủ trong tích tắc, kể cả khi số áo bị che. Họ phải biết lúc nào nên nói, lúc nào nên im để tiếng khán đài tự kể câu chuyện. Họ cần giải thích tình huống cho người mới xem mà không làm người xem lâu năm thấy bị dạy đời. Và họ phải giữ nhịp suốt hơn chín mươi phút, cả những đoạn trận đấu nhạt như nước ốc.
Thường sẽ có hai người. Một người dẫn chính, kể diễn biến. Người kia là bình luận chuyên môn, hay là cựu cầu thủ hoặc huấn luyện viên, giải thích chiến thuật và tâm lý trên sân.
Mình thích những cặp biết nhường lời cho nhau. Kiểu nói chồng lên nhau thì mệt lắm.
Chuyện gu nghe của mỗi người
Mỗi người có một kiểu bình luận mình hợp. Có người thích giọng sôi nổi, hét lên khi có bàn thắng, coi trận đấu như một cuộc vui. Có người thích kiểu điềm tĩnh, nhiều thông tin, gần với một bài phân tích.
Mình thuộc nhóm thứ hai, nhưng phải thừa nhận có những trận cần sự bùng nổ. Một bàn thắng phút cuối mà người bình luận nói giọng đều đều thì mất hết cảm xúc.
Hồi mới mê bóng đá, mình xem nhiều trận bình luận tiếng Việt. Sau này tập nghe bình luận tiếng Anh để luyện ngoại ngữ, rồi quen luôn. Bình luận viên nước ngoài có cái hay là họ nói nhiều về lịch sử đội bóng, về sân vận động, về những câu chuyện bên lề mà mình không đọc được ở đâu khác. Nhưng có trận mình vẫn quay về giọng tiếng Việt, đơn giản vì nghe tiếng mẹ đẻ lúc nửa đêm thấy gần gũi hơn.
Không có đúng sai ở đây. Chỉ là gu.
Khi giọng nói không đủ: xem kèm màn hình thứ hai
Một thói quen mới của người xem bóng đá mấy năm gần đây là mở thêm điện thoại bên cạnh tivi. Bình luận viên nói chuyện trận đang xem, còn điện thoại để theo dõi các trận khác đá cùng giờ.
Mình làm vậy nhiều nhất vào vòng cuối các giải, khi kết quả của trận này ảnh hưởng tới vị trí của đội kia. Bình luận viên cũng hay cập nhật tỷ số trận khác, nhưng thường chậm và không đầy đủ. Tự xem thì chủ động hơn.
Mình hay để sẵn một tab kqbd trên điện thoại cho việc này. Mở ra là thấy các trận đang đá, tỷ số cập nhật theo phút, không cần chờ người bình luận nhắc tới.
Có điều phải tiết chế. Mắt dán vào điện thoại quá nhiều thì lỡ mất tình huống trên tivi, và mình đã từng bỏ lỡ một bàn thắng chỉ vì đang cúi xuống xem trận khác.
Tìm chỗ xem trước giờ bóng lăn
Phần lớn những lần mình bực mình khi xem bóng đá không phải vì bình luận dở. Mà vì tới sát giờ mới đi tìm chỗ xem.
Bản quyền truyền hình mỗi giải mỗi khác, mỗi mùa lại có thể đổi đơn vị phát sóng. Có giải chiếu trên truyền hình cáp, có giải chỉ có trên ứng dụng trả phí, có giải chiếu cả hai. Người mới theo dõi một giải rất dễ lúng túng.
Thói quen của mình bây giờ là xem trước từ chiều. Mình mở trang KQBD trực tiếp bóng đá để xem trận tối nay đá mấy giờ theo giờ Việt Nam và có những lựa chọn xem trực tiếp nào được tổng hợp sẵn, rồi mới quyết định ngồi ở đâu, xem bằng thiết bị gì. Chuẩn bị trước năm phút đỡ được nửa tiếng loay hoay.
Khi đã có chỗ xem ổn định, mình mới có tâm trí để để ý tới giọng bình luận. Nghe thì buồn cười, nhưng đúng vậy.
Những trận nhớ vì giọng nói
Nghĩ lại, có những trận mình quên gần hết diễn biến nhưng vẫn nhớ một câu bình luận. Một tiếng hét vỡ giọng. Một khoảng lặng vài giây trước khi người bình luận cất lời sau một bàn thắng không ai ngờ.
Bình luận viên giỏi biết rằng họ không phải nhân vật chính. Họ làm khung cho trận đấu, như người dẫn chuyện của một bộ phim. Khi họ làm tốt, mình gần như không để ý tới họ. Chỉ thấy trận đấu hay hơn.
Còn khi họ làm chưa tốt thì mình vẫn còn nút tắt tiếng. Cũng là một lựa chọn.

